Grosseto, een fijne verrassing tijdens je volgende Toscane-trip

Grosseto is de hoofdstad van de Maremma, ligt ongeveer twaalf kilometer van het strand en heeft een compact centrum achter een zeshoekige muur van de Medici waar je in een half uur omheen loopt. Het is geen toeristenstad maar een werkende provinciestad, en dat maakt het een goedkope en praktische uitvalsbasis voor de zuidwesthoek van Toscane: station in het centrum, gratis parkeerterrein aan de rand, twee musea en de zee op een kwartier.

De stad ligt op de rechteroever van de rivier de Ombrone, midden in de vlakte van de Maremma. Naar Siena is het ruim 75 kilometer over de SS223, goed voor iets meer dan een uur rijden — niet de vijftig kilometer die je vaak leest, want dat is de afstand hemelsbreed.

Dichtbij zee

Op 4 november 1966 brak de Ombrone op vier plaatsen door zijn dijken. Het debiet steeg van gemiddeld 25 naar ruim 4.000 kubieke meter per seconde en het water stond plaatselijk drieënhalve meter hoog. De schade aan de stad en aan het landbouwgebied eromheen was zwaar, maar er viel één dode: het was een nationale feestdag en de meeste mensen waren thuis.

Diezelfde rivier mondt een stuk verderop uit in de Tyrreense Zee. Het dichtstbijzijnde strand is Marina di Grosseto, ongeveer twaalf kilometer van het centrum en dus een kwartiertje rijden. Er ligt een kleine jachthaven, er zijn eettentjes en dit deel van de Toscaanse kust wordt van het binnenland gescheiden door brede naaldbossen. Castiglione della Pescaia, het drukkere en mooiere kustplaatsje van de streek, ligt op 25 kilometer en ruim een half uur.

Marina di Grosseto ligt op ongeveer twaalf kilometer van het centrum

Wil je verder de kust langs: Piombino, de veerhaven voor Elba, ligt 71 kilometer noordelijker. Dat is ongeveer een uur rijden, en niet het half uurtje dat er vaak bij staat.

De muur van de Medici, de Duomo en de Liberty-panden

Het eerste wat je ziet als je vanaf het parkeerterrein het centrum inloopt, is de muur. Die is bijna perfect zeshoekig en ligt als een ring om de hele oude stad. Opdrachtgever was groothertog Cosimo I de’ Medici; de architect was Baldassarre Lanci uit Urbino, en het werk was in 1593 klaar. Over het startjaar en het aantal bastions zijn de bronnen het niet eens, dus die getallen laat ik hier weg.

Belangrijker voor een bezoeker is wat er in de negentiende eeuw mee gebeurde. Onder groothertog Leopold II werd de vesting gedemilitariseerd, werden de torentjes gesloopt en werd de ronde omgevormd tot een openbare, met bomen beplante wandelpromenade. Die is er nog: je loopt in ongeveer een half uur helemaal rond, gratis, zonder kaartje en zonder openingstijd. Het is de beste manier om de plattegrond van de stad te snappen.

Bovenop de muur loop je onder de bomen om de hele oude stad heen

Binnen de ring is de Duomo het belangrijkste gebouw. De bouw begon in 1294 naar een ontwerp van de Sienese architect Sozzo Rustichini en duurde tot in de vijftiende eeuw; de gevel is in de zestiende eeuw gerestaureerd en nog eens tussen 1816 en 1855, dus wat je nu ziet is voor een groot deel negentiende-eeuws werk. Loop richting Piazza Dante, dan sta je er vanzelf voor. Binnen hangt de Madonna delle Grazie, een altaarstuk van de Sienese schilder Matteo di Giovanni uit 1470, en staat een doopvont uit 1470-1474. Openingstijden publiceert de kerk niet; ga er niet vanuit dat hij tussen de middag open is.

De Duomo San Lorenzo aan Piazza Dante, begonnen in 1294

De derde laag is jonger en wordt vaak over het hoofd gezien: Grosseto heeft een aantal panden in Liberty-stijl, de Italiaanse tak van de jugendstil. Palazzo Tognetti in de oude stad is het bekendste voorbeeld, met Villino Panichi en Palazzina Tempesti als twee andere. Ze staan verspreid, dus je stuit er eerder toevallig op dan dat je er een wandeling van maakt.

Musea in Grosseto: tijden en tarieven

Grosseto heeft twee musea die de moeite waard zijn, allebei klein genoeg voor een ochtend. Het belangrijkste is het MAAM, het Museo Archeologico e d’Arte della Maremma, aan Piazza Baccarini 3. Het bestaat uit veertig zalen; de eerste elf gaan over Roselle, de Etruskische stad tien kilometer noordelijker, en daarna volgen vondsten uit Saturnia, Vetulonia, Vulci en Cosa. Op de derde verdieping zit de middeleeuwse afdeling.

In hetzelfde gebouw zit het Museo d’Arte Sacra della Diocesi di Grosseto, sinds 1975 met het archeologische museum samengevoegd. Daar hangt de Madonna delle Ciliegie, de Madonna van de kersen, een tempera op paneel van Stefano di Giovanni, bijgenaamd il Sassetta, uit 1440-1450. Verwar hem niet met de Madonna delle Grazie in de Duomo: dat is een ander werk, van een andere schilder, op een andere plek.

Het MAAM gaat terug op een verzameling die kanunnik Giovanni Chelli in 1865 aanlegde. Het museum is in 1992 gesloten voor een verbouwing en pas op 21 maart 1999 weer opengegaan. Wil je specifiek de Madonna delle Ciliegie zien: dat paneel is in 2021 tijdelijk uitgeleend geweest aan Siena en of het inmiddels weer op zijn plek hangt, staat nergens vermeld. Vraag het bij de kassa voor je betaalt.

Roselle ligt tien kilometer noordelijk; de eerste elf zalen van het MAAM gaan erover

Naar Grosseto toe: trein, bus, ZTL en parkeren

Grosseto heeft een eigen station, en dat is bijzonder voor deze hoek van Toscane. Het ligt aan Piazza Guglielmo Marconi, net buiten de muur en op loopafstand van het centrum, aan de Tirrenica-lijn tussen Pisa en Rome. Er stoppen Intercity’s, Frecciabianca-treinen en stoptreinen, met directe verbindingen naar Roma Termini, Milano Centrale, Torino Porta Nuova en Napoli Centrale. Daarnaast is er een enkelsporige zijlijn naar Siena.

Vanuit Firenze is er geen goede rechtstreekse trein; je gaat om via Pisa en Livorno, of via Siena. Een commerciële luchthaven heeft Grosseto niet: je vliegt op Pisa, Florence of Rome Fiumicino. De Aurelia, de SS1 langs de kust, is tolvrij.

Parkeren doe je dus buiten de ring, en dat is goed geregeld. Het goedkoopste is Vallo degli Arcieri aan de Via Porciatti: 205 plaatsen, gratis, ongeveer negen minuten lopen naar het centrum. De betaalde terreinen kosten € 0,70 per uur, zijn dag en nacht open en campers zijn er toegestaan. Op straat, tussen de blauwe strepen in zone Centro A, betaal je € 0,60 per uur met een dagkaart van € 3,00, en dan alleen op werkdagen tussen 09:00 en 13:00 en tussen 16:00 en 20:00.

Zonder auto is Grosseto zelf prima te doen. Het centrum is compact en vlak en je loopt overal heen. Voor de omgeving rijdt Autolinee Toscane: lijn 1/FP tussen Porto Santo Stefano, Albinia, Grosseto, Marina di Grosseto, Castiglione della Pescaia en Follonica, lijn 1/G naar Castiglione della Pescaia en lijn 49/D via Roccastrada naar Follonica. Die bussen stoppen bij het station.

Winkelen in Grosseto

Winkelen in Grosseto is winkelen zoals Italianen dat doen: geen toeristenstraat met leren tassen, maar de gewone Corso Carducci met kledingzaken, boekhandels en internationale ketens tussen de Italiaanse modehuizen. Er is genoeg om een uur of twee mee te vullen, en er zijn zat plekken waar je een ansichtkaart of een koelkastmagneet scoort.

In het centrum winkel je tussen de inwoners, niet tussen de dagjesmensen

Voor de gewone boodschappen zit je in Grosseto goed: de discountketens die in heel Italië de prijs drukken, zitten hier ook. Wat een weekvoorraad in Toscane ongeveer kost en waar je het beste heen gaat, staat in ons artikel over goedkoop boodschappen doen in Toscane.

Grosseto: eten en drinken

Grosseto is provinciehoofdstad en geen uitgaansstad, maar rond Piazza Dante en langs de Corso zitten de enoteca’s, de cafés en de restaurants waar de stad zelf eet. Reken op cucina maremmana: veel wild, veel groente, en pasta die in de betere zaken nog dezelfde ochtend is gemaakt.

Het wijngebied van de provincie ligt in de heuvels ten oosten van de stad, rond Scansano, en de bekendste wijn is de Morellino di Scansano. Op ongeveer veertig minuten rijden zit je middenin het gebied. Aan de kant van Gavorrano en op de vlakte bij Grosseto zelf zitten wijnhuizen die dagelijks proeverijen doen, vaak met olijfolie erbij.

De omgeving van Grosseto: van winkelcentrum tot Etruskische stad

Volg je vanuit de stad de borden richting Campagnatico, dan kom je langs het Centro Commerciale Maremma. Dat is geen bezienswaardigheid maar wel een aardige les in hoe Toscanen hun zondagmiddag doorbrengen, zeker buiten het seizoen: het hele gezin gaat boodschappen doen, kleren kopen en lunchen, zo mooi mogelijk gekleed. Bella figura, ook bij de supermarkt. Handig als het regent en je met kinderen zit.

Tien kilometer ten noorden van de stad, richting Siena, ligt Roselle. Dat was tot in de middeleeuwen de belangrijkste stad van deze streek, eerst Etruskisch en later Romeins, maar vanaf de zesde eeuw liep de stad leeg door invallen en malaria; in 1138 verplaatste paus Innocentius II de bisschopszetel naar Grosseto en was het verval definitief. Wat er nu ligt is een opgraving met muren, straten en een amfitheater; de vondsten zelf staan in het MAAM in de stad.

Nog wat verder van de stad liggen drie plekken die een halve dag vullen: Massa Marittima met zijn Dom en mijnmuseum, het schiereiland Monte Argentario met de havens van Porto Santo Stefano en Porto Ercole, en de baai Cala Violina, waar je alleen met een reservering op het zand komt. Vanaf Porto Santo Stefano vaart de veerboot naar Isola del Giglio.

Verder zuidelijk beginnen de tufsteendorpen: Pitigliano, Sovana en Sorano, op ruim een uur rijden en gebouwd op rotswanden. De thermen van Saturnia liggen daar ongeveer halverwege. En wie nóg verder wil: ten zuidoosten steek je de grens met Lazio over, richting het Bolsenameer; Orvieto in Umbrië ligt verder weg, op ruim honderddertig kilometer — wat er net over de grens met Toscane te doen is, staat in een eigen artikel.

De Maremma

Grosseto is vooral een goede uitvalsbasis voor de rest van de Maremma, en dat is een streek die niet op de rest van Toscane lijkt. Vlakker, leger, ruiger. Je komt er de butteri tegen, de veedrijvers te paard die de langhoornige Maremmana-runderen hoeden, en je ziet er meer moerasvogels dan cipressen.

De Maremma is vlakker en leger dan de rest van Toscane

Toscane haalt een fors deel van zijn stroom uit aardwarmte, en de provincie Grosseto levert daaraan mee. Volgens de Regione Toscana staan er 34 geothermische centrales met 37 productie-eenheden, verdeeld over de provincies Pisa, Siena en Grosseto. Samen goed voor bijna zes miljard kilowattuur per jaar, ruim dertig procent van de Toscaanse stroomvraag en zeventig procent van alles wat de regio duurzaam opwekt; daarnaast leveren ze warmte aan meer dan dertienduizend afnemers en aan 27 hectare kassen. Van het opgestelde vermogen zit ongeveer 220 van de 914,5 megawatt in de provincie Grosseto.

De zwavelbronnen van Larderello. Let op: dat ligt in de provincie Pisa, niet bij Grosseto — daar zit met 474,5 megawatt ook het grootste deel van het geothermische vermogen

Overnachten in en rond Grosseto

Waar je het beste slaapt, hangt volledig af van waarvoor je komt. Er zijn drie logische keuzes, en de stad is er maar één van.

Veelgestelde vragen

Daniel Gruppen

Online Marketing | PuurWeb