Een moment geduld. We zoeken het geschikte aanbod in Toscane voor je…
Massa Marittima, één van de mooiste dorpjes van Toscane
Massa Marittima is een middeleeuws stadje van ruim achtduizend inwoners op 380 meter hoogte in de Colline Metallifere, in de provincie Grosseto, twintig kilometer van de kust. Je gaat erheen voor de Dom aan het Piazza Garibaldi, voor het mijnverleden dat je ondergronds kunt bekijken, en voor een dertiende-eeuws fresco waar nog altijd over gediscussieerd wordt — en dat allemaal in een halve dag, want groot is het niet.
Ondanks de naam heeft Massa Marittima nooit aan zee gelegen. De toevoeging Marittima lijkt uit de achttiende eeuw te komen, toen het Toscaans-Lotharingse bestuur plaatsnamen in de Maremma zo ging aanduiden; daarvoor heette het stadje simpelweg Massa. Bij helder weer zie je de zee wel liggen.
De welvaart kwam uit de heuvels: zilver, koper en pyriet. Daar werd het stadje in de dertiende eeuw rijk genoeg van om zich als vrije gemeente te handhaven tussen Siena en Florence in. Uiteindelijk won Siena: in 1335 werd Massa Marittima ingelijfd, en om te laten zien wie de baas was liet Siena de belangrijkste toren met ongeveer een derde inkorten. Daarna ging het hard bergafwaarts. De pest van 1348, en later malaria door het verwaarloosde moerasland eromheen, brachten het inwonertal terug van naar schatting tienduizend op het hoogtepunt tot 527 in 1737. Dat het middeleeuwse centrum zo gaaf is gebleven, komt doordat er eeuwenlang niets te bouwen viel.
De Dom van Massa Marittima
De Dom staat scheef op het plein, op een trap van acht treden — dat is opzet
De Cattedrale di San Cerbone is het gebouw waar iedereen voor komt. De bouw begon in de elfde eeuw en liep door tot in de veertiende. Het onderste deel van de gevel is Pisaans-romaans, met rijen blindbogen; het bovenste deel, met het grote vierlobbige roosvenster en de drie spitsen, is Sienees-gotisch en kwam aan het eind van de dertiende eeuw tot stand toen Giovanni Pisano de gevel en het koor onder handen nam. De drie beeldjes bovenop worden aan hem toegeschreven.
Wat de Dom bijzonder maakt is dat hij niet recht tegenover je staat. Hij is schuin op het plein geplaatst en verhoogd op een trap, waardoor je hem vanaf de hoek in één blik overziet in plaats van frontaal en plat. Een gebouw van dit formaat zou in Florence niet uit de toon vallen; in een stadje van deze omvang is het buiten proportie, en dat is precies de bedoeling geweest.
Binnen zijn drie dingen de moeite waard:
- De Arca di San Cerbone, de marmeren tombe van de stadspatroon, gemaakt door Goro di Gregorio in 1324, met taferelen uit het leven van de heilige.
- Een Maestà van omstreeks 1316, die aan Duccio di Buoninsegna wordt toegeschreven.
- De doopvont van Giroldo da Como uit 1267, uit één blok travertijn gehakt, met leeuwen aan de voet.
Piazza Garibaldi, met het Palazzo del Podestà aan de linkerkant
Aan hetzelfde plein staan het Palazzo del Podestà uit 1225, tegenwoordig het archeologisch museum, en het Palazzo Comunale. Verder is het plein vooral een prettige plek om koffie te drinken en de antiekwinkeltjes af te lopen.
Città Nuova en de toren
De klim van Città Vecchia naar Città Nuova
Vanaf het domplein loop je via een steile straat en een trap omhoog naar Città Nuova, het deel dat na de Sienese verovering werd aangelegd en dus eeuwen jonger is dan de benedenstad. Je passeert de Porta alle Silici en komt uit bij het bouwwerk dat het beeld van Massa Marittima bepaalt.
De Torre del Candeliere, verbonden met het Cassero Senese door een boog van bijna 22 meter
De Torre del Candeliere werd in 1228 gebouwd en is nu 28 meter hoog. Dat was hij niet altijd: na de Sienese verovering van 1335 is er ongeveer een derde afgehaald, als openlijke vernedering. Vanaf de toren loopt de Arco Senese, een boog met een overspanning van bijna 22 meter, naar de vesting ernaast. Je kunt de toren beklimmen en over die boog lopen; het uitzicht reikt bij helder weer tot aan zee en Elba.
De Fonte dell’Abbondanza
Even buiten het domplein staat de Fonte dell’Abbondanza, een monumentaal waterreservoir uit de dertiende eeuw. Op de achterwand zit het fresco dat als het bekendste object van het stadje geldt: de Albero della Fecondità, de vruchtbaarheidsboom, van omstreeks 1265.
Het is een schildering van een boom waarin, in plaats van vruchten, twee dozijn fallussen hangen, met daaronder vrouwen die erom vechten. Kunsthistorici zijn het er niet over eens wat het betekent: een vruchtbaarheidssymbool, een politieke satire op de tegenpartij, of een waarschuwing tegen ketterij. Het fresco is eeuwenlang onder een pleisterlaag verdwenen geweest en pas bij een restauratie teruggevonden. Je kunt het gewoon bekijken; verwacht alleen niet dat het discreet is.
De musea en de mijn
Massa Marittima heeft voor zijn formaat opvallend veel museum. De vier belangrijkste liggen op loopafstand van elkaar en er is een gezamenlijk kaartje.
| Museum | Wat je er ziet | Prijs |
|---|---|---|
| Museo Archeologico Palazzo del Podestà, Piazza Garibaldi |
vondsten uit de streek, van prehistorie tot Etrusken | los kaartje aan de kassa |
| Museo di Arte Sacra complex San Pietro all’Orto |
de Maestà van Ambrogio Lorenzetti, houten kruisbeelden van Giovanni Pisano, werk van Pietro Lorenzetti en Sassetta | € 5 · korting € 3 |
| Museo della Miniera | zevenhonderd meter nagebouwde mijngangen met origineel gereedschap en machines — alleen met gids | los kaartje, gids inbegrepen |
| Torre del Candeliere | de toren en de Arco Senese | los, of samen met Arte Sacra € 6 |
| Combikaart | alle musea plus de toren | € 15 · korting € 10 |
Deze tarieven staan zo op de site van de Musei di Maremma, maar zonder datum erbij — controleer ze bij de kassa. Het Museo di Arte Sacra is maandag gesloten en heeft een winter- en een zomerrooster; in de zomer is het open van 10 tot 13 en van 15 tot 18 uur.
Het mijnmuseum is geen bijzaak
De hele reden dat dit stadje bestaat, ligt onder de grond. In het Museo della Miniera loop je door zevenhonderd meter gang die in de jaren veertig als schuilkelder werd uitgehakt en later is ingericht met de werkplekken, boren en wagentjes van de echte mijnen uit de omgeving. Het kan alleen met een gids, dus vraag ’s ochtends even naar de tijden.
Massa Marittima is bovendien een van de zeven toegangspoorten van het Parco Nazionale Tecnologico e Archeologico delle Colline Metallifere, sinds 2010 een Unesco Global Geopark. In Gavorrano, een halfuur rijden, kun je de voormalige pyrietmijn Ravi Marchi bezoeken.
Het volksfeest
Twee keer per jaar wordt het Piazza Garibaldi omgebouwd tot schietbaan voor het Balestro del Girifalco: op de vierde zondag van mei en op de tweede zondag van augustus. In 2026 was de voorjaarsronde op 24 mei.
Drie stadswijken nemen het tegen elkaar op — Cittanuova, Cittavecchia en Borgo, elk met eigen kleuren en elk met acht kruisboogschutters. Die schieten met historische kruisbogen vanaf 36 meter op een houten doelwit met een afbeelding van een girifalco, een slechtvalk; wie het dichtst bij het midden komt, wint voor zijn wijk. Eromheen: optocht in kostuum, trommels en vlaggenwerpers. De traditie gaat terug tot een verordening uit 1476; in de huidige vorm bestaat het sinds 1959.
Ga je voor het Balestro, boek dan vroeg
Het stadje is klein en die twee zondagen zit alles vol, tot in de dorpen eromheen. Kaartjes en tijden lopen via het toeristenbureau aan het Piazza Garibaldi; de gemeente publiceert de datum meestal een paar maanden vooraf.
Hoe kom je er en waar parkeer je?
Massa Marittima heeft geen treinstation. Er was er ooit een, maar het personenvervoer op die lijn stopte al in 1933 en de lijn is in 1944 definitief gesloten. Het dichtstbijzijnde station is Follonica, negentien kilometer verderop aan de kustlijn Pisa–Grosseto; vandaar rijdt buslijn 49M van Autolinee Toscane naar Massa Marittima en door naar Piombino. Dat kan, maar het bindt je aan de dienstregeling.
| Bestemming | Afstand | Rijtijd |
|---|---|---|
| Follonica (strand en station) | 19 km | ± 20 min |
| Punta Ala | 38 km | ± 45 min |
| Piombino | 43 km | ± 40 min |
| Grosseto | 47 km | ± 40 min |
| Volterra | 63 km | ± 1 uur |
| Siena | 64 km | ± 1 uur 15 |
| Luchthaven Pisa | 122 km | ± 1 uur 30 |
| Florence | ± 120 km | ± 2 uur |
Het centrum is een ZTL
Het historische centrum is een zona a traffico limitato met een camerapoort aan de Via Ximenes die de klok rond kentekens registreert. Een boete is € 83, en als je ook nog fout staat komt daar € 42 bij. Parkeer buiten de muren en loop het laatste stuk — het stadje is klein genoeg dat dat nergens meer dan een paar minuten is.
Slaap je binnen de ZTL, geef dan vóór aankomst je kenteken door aan je hotel of B&B; die meldt je tijdelijk aan.
Zonder auto kom je hier moeilijk
Er is geen station, en de bus vanaf Follonica rijdt niet zo vaak dat je er een dagprogramma omheen bouwt. Wie Massa Marittima wil combineren met Vetulonia, Suvereto of de mijnen bij Gavorrano heeft een auto nodig.
Wat er in de buurt ligt
De Golfo di Baratti bij Piombino, drie kwartier rijden van Massa Marittima
Een correctie op wat hier eerder stond: het natuurpark van de Maremma bij Alberese ligt níet vlakbij. Het is 62 kilometer en bijna een uur rijden, verder dus dan Siena of Volterra. Wat er wél op korte afstand ligt:
- Lago dell’Accesa, een klein kratermeer op een kwartier rijden, met rondom de resten van een Etruskische nederzetting.
- Het strand van Follonica op twintig minuten, en Cala Violina even verderop bij Scarlino — daar moet je wel vooraf voor reserveren.
- Vetulonia (een halfuur), een van de belangrijkste Etruskische steden van Toscane, met graftombes en een museum.
- Suvereto en Campiglia Marittima (beide ruim een halfuur), twee ommuurde dorpen in de Val di Cornia.
- Populonia (drie kwartier), met het archeologisch park boven de Golfo di Baratti.
- Roccatederighi en Montemassi (een klein halfuur), rotsdorpen in de heuvels naar het oosten.
Meer over de streek staat in ons artikel over de hoogtepunten van de Maremma.
Proeven in de Maremma
De wijngoederen rond Gavorrano en Scansano liggen op een halfuur rijden en ontvangen bezoekers.
Powered by GetYourGuide
De kust op, twintig minuten verderop
Massa Marittima is in een halve dag gedaan; de andere helft ligt aan zee.
Powered by GetYourGuide
Eten en overnachten
In het stadje zelf zitten een handvol restaurants rond het domplein en in de bovenstad. De keuken hier is die van de Maremma: wildzwijn, acquacotta (een broodsoep met ui en ei), pecorino uit de streek en Morellino di Scansano of Monteregio di Massa Marittima in het glas — die laatste is de eigen appellatie van deze gemeente.
Overnachten kan in het stadje, maar de meeste bezoekers slapen in de heuvels eromheen of aan de kust bij Follonica. Beide kanten hebben hun logica: in de heuvels zit je rustiger en goedkoper, aan zee ben je in twintig minuten op het strand.
Twee soorten uitvalsbasis
Wil je de streek verkennen — de mijnen, de Etruskische plekken, de dorpen — dan zit je in een agriturismo in de heuvels het beste. Kom je vooral voor het strand en is Massa Marittima de culturele middag, dan is een plek aan de kust praktischer.
Het weer
Vanaf 380 meter kijk je over de Colline Metallifere tot aan zee
Massa Marittima heeft een mediterraan klimaat, maar de reden dat het er in de zomer draaglijk blijft is niet de zee — die ligt twintig kilometer verderop en van een verkoelende zeebries merk je op die afstand weinig. Het is de hoogte. Op 380 meter is het merkbaar koeler dan in de kustvlakte.
In juli en augustus ligt het gemiddelde maximum rond de achtentwintig à dertig graden, tegen ruim eenendertig in Grosseto beneden in het dal. De zomer is droog: juli is met ongeveer 25 millimeter de droogste maand. De meeste regen valt in november, met rond de 125 millimeter. Winters zijn zacht maar niet warm, en op deze hoogte kan het ’s avonds flink afkoelen.
De aangenaamste periodes zijn mei en juni en september tot begin oktober: warm genoeg voor de zee, koel genoeg om een middag door een stadje op een heuvel te lopen. Wil je het Balestro zien, dan ligt de vierde zondag van mei voor de hand. Meer over de seizoenen staat in ons artikel over het weer en klimaat in Toscane.
Veelgestelde vragen
Is Massa Marittima een dagtrip waard?
Voor een halve dag zeker. Het centrum is klein en te voet in een uur of twee rond te lopen, met de Dom, het Piazza Garibaldi, de Torre del Candeliere en de Fonte dell’Abbondanza op loopafstand van elkaar. Neem je ook het mijnmuseum en een van de andere musea mee, dan vul je er een hele dag mee. Veel bezoekers combineren het met het strand bij Follonica, twintig minuten verderop.
Wat kost een bezoek aan de musea van Massa Marittima?
Er is een combikaart voor alle musea plus de Torre del Candeliere van € 15, met korting € 10. Losse kaartjes zijn er ook: het Museo di Arte Sacra kost € 5 (korting € 3), en dat museum samen met de toren € 6. Deze tarieven staan zonder datum op de site van de Musei di Maremma, dus controleer ze bij de kassa. De Dom zelf is een kerk en gewoon binnen te lopen buiten de diensten om.
Kun je Massa Marittima bereiken met het openbaar vervoer?
Het stadje heeft geen treinstation; de lijn die er ooit lag is in 1944 gesloten. Je reist met de trein naar Follonica aan de kustlijn Pisa–Grosseto en neemt daar buslijn 49M van Autolinee Toscane, die doorrijdt naar Piombino. Dat werkt voor een bezoek aan het stadje zelf, maar voor de omgeving — Vetulonia, de mijnen bij Gavorrano, de dorpen in de Val di Cornia — heb je een auto nodig.
Wanneer is het Balestro del Girifalco?
Twee keer per jaar: op de vierde zondag van mei en op de tweede zondag van augustus. In 2026 was de mei-editie op zondag 24 mei. Drie stadswijken — Cittanuova, Cittavecchia en Borgo — laten elk acht kruisboogschutters aantreden, die vanaf 36 meter op een houten doelwit met een slechtvalk schieten. Het stadje zit die dagen vol, dus boek ruim van tevoren.
Wat is de Albero della Fecondità?
Een fresco van omstreeks 1265 op de achterwand van de Fonte dell’Abbondanza, het middeleeuwse waterreservoir van Massa Marittima. Het toont een boom waarin fallussen hangen in plaats van vruchten, met vrouwen eronder. Kunsthistorici verschillen van mening over de betekenis: een vruchtbaarheidssymbool, politieke spot of een waarschuwing tegen ketterij. Het fresco zat eeuwenlang onder de pleister en is bij een restauratie teruggevonden.
Mag je met de auto het centrum in?
Nee. Het historische centrum is een ZTL met een camerapoort aan de Via Ximenes die de klok rond kentekens registreert. De boete is € 83, met eventueel € 42 extra voor fout parkeren. Parkeer buiten de muren; het stadje is zo klein dat je nergens meer dan een paar minuten loopt. Slaap je binnenin, geef dan je kenteken vooraf door aan je accommodatie.
Bijgewerkt op 8 september 2026. De gegevens over de Dom, de musea en de Torre del Candeliere komen van Musei di Maremma; de ZTL-regels en de datum van het Balestro del Girifalco van de gemeente Massa Marittima; het Geopark-gegeven van parcocollinemetallifere.it; de buslijn van Autolinee Toscane; de klimaatcijfers van climate-data.org. Prijzen en openingstijden kunnen wijzigen — controleer ze voor vertrek.
Wil Cats
Copywriter, content writer, tekstschrijver, verslaggever, eigenaar tekstbureau geWILde Teksten